‘समय बित्दैमा अपराध मेटिँदैन’ : ओली–देउवा–दाहाल युगमाथि डा. गंगा थापाको निर्मम टिप्पणी

२७ कात्तिक, काठमाडौं । राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक डा. गंगा थापाले नेपालका प्रमुख राजनीतिक दल र तिनका शीर्ष नेतृत्वमाथि तीखो टिप्पणी गर्दै लामो समय सत्ता सञ्चालन गरेका दलहरू वैचारिक, सांगठनिक र राजनीतिक रूपमा कमजोर बन्दै गएको बताएका छन्।

फेसबुकमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै थापाले नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रको पछिल्लो राजनीतिक विरासतलाई क्रमशः ‘वैचारिक दिवालियापन’, कमजोर मानव स्रोत र खुम्चिँदो राजनीतिक प्रभावसँग जोडेर टिप्पणी गरेका छन्।

उनका अनुसार लोकतन्त्रमा कुनै राजनीतिक दलले लामो समय शासन गरेपछि सत्ताबाट बाहिरिँदा उसको वैचारिक पुँजी, मानव स्रोत र राजनीतिक सञ्चार क्षमता कमजोर भइसकेको हुन सक्छ। उनले कांग्रेस, एमाले र माओवादीका सन्दर्भमा ‘ओली, दाहाल र देउवा युग’को राजनीतिक विरासतलाई यही अवस्थाको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

थापाले राजनीतिक दलहरूले लोकतान्त्रिक राजनीतिलाई जीवन्त राख्ने आधारभूत संरचना निर्माण गर्न नसके चुनावका बेला मात्र सम्झिइने र अन्य समयमा अप्रासङ्गिक हुँदै जाने जोखिम औँल्याएका छन्। उनका अनुसार दलहरूले वैचारिक पुँजी निर्माण, कार्यकर्ताको ज्ञान तथा सीप अभिवृद्धि र प्रभावकारी राजनीतिक सञ्चार क्षमताको विकास गर्न नसके उनीहरूको राजनीतिक क्षयलाई रोक्न कठिन हुन्छ। उनले यस्तो अवस्थामा दलहरूलाई सत्ताबाट विस्थापित गर्ने र अन्ततः पतनतर्फ धकेल्ने जिम्मेवारी नागरिकमाथि आइपर्ने बताएका छन्।

थापाले वर्तमान तथा पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू केपी शर्मा ओली, शेरबहादुर देउवा, पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, माधवकुमार नेपाल र डा. बाबुराम भट्टराईप्रति पनि अत्यन्त कडा टिप्पणी गरेका छन्। उनले उनीहरूलाई ‘नेपाल राष्ट्रका कलंक र देशद्रोही’को संज्ञा दिँदै अब राजनीतिक रूपमा सान्दर्भिक नरहेको दाबी गरेका छन्।

उनले विगतका राजनीतिक नेतृत्वलाई बिर्सन वा माफी दिन नहुने तर्क गर्दै विगतका कुकर्मको निष्पक्ष छानबिन र जवाफदेहिता आवश्यक रहेको बताएका छन्।

‘समय बित्दैमा अपराधको गम्भीरता मेटिँदैन, न त सत्ताबाट बाहिरिँदैमा जवाफदेहिताबाट उन्मुक्ति मिल्छ’ भन्ने आशय व्यक्त गर्दै थापाले राष्ट्रको भविष्य सुरक्षित गर्न विगतका घटनाको स्मरण, निष्पक्ष छानबिन र कठोर जवाफदेहिता आवश्यक रहेको उल्लेख गरेका छन्।

लोकतन्त्र दलको अस्तित्वमा मात्र निर्भर हुँदैन

थापाले लोकतन्त्रमा राजनीतिक दलहरूको भूमिका महत्वपूर्ण भए पनि लोकतन्त्र दलहरूको अस्तित्वमा मात्र निर्भर नहुने तर्क गरेका छन्।

उनका अनुसार जवाफदेहिता र पारदर्शितासँगै लोकतान्त्रिक परिपक्वताका लागि सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष दुवैले रचनात्मक आलोचनालाई सम्मान गर्ने राजनीतिक संस्कृति विकास गर्न आवश्यक छ। सरकारले विभिन्न विचार तथा दृष्टिकोणलाई गम्भीरतापूर्वक ग्रहण गर्दै निर्णय प्रक्रियामा समेट्न सके मात्र प्रभावकारी सुशासन र दिगो लोकतन्त्रको आधार बलियो हुने उनको धारणा छ।

बालेन सरकारप्रति पनि सन्तुष्ट छैनन् थापा

थापाले वर्तमान बालेन सरकारप्रति आफू सन्तुष्ट नरहेको स्पष्ट गरेका छन्। उनले सरकारले आफूले प्रतिबद्धता जनाएअनुसार काम गर्न नसकेको टिप्पणी गरेका छन्। तर उनको मुख्य चिन्ता सरकारको कामको मूल्याङ्कनमा मात्र सीमित छैन। उनले राज्यको चरित्र र लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको भविष्यलाई आफ्नो मुख्य चिन्ताको विषय बनाएका छन्।

उनले राजनीतिक वैधता सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता, आकर्षक अभिव्यक्ति वा भाषणबाट स्थापित नहुने भन्दै त्यसका लागि काम र परिणाम आवश्यक हुने बताएका छन्।

‘लोकतन्त्र व्यक्तिको लोकप्रियताले होइन, बलिया र उत्तरदायी संस्थाहरूले धान्छ’ भन्ने धारणा राख्दै थापाले राजनीति संस्थाभन्दा व्यक्तिमा केन्द्रित हुँदै गए त्यो लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक संकेत नहुने चेतावनी दिएका छन्।

त्यसैले आफ्नो आलोचना कुनै व्यक्तिप्रति नभई शासनको दिशाप्रति बढी केन्द्रित रहेको उनले बताएका छन्। बालेन सरकारप्रति चिन्ता भए पनि आफू निराश नभएको उल्लेख गर्दै उनले लोकतन्त्रको भविष्य संस्थागत सुधारको सम्भावनामा अझै टिकेको बताएका छन्।

भूमण्डलीकरण र निगमको एकाधिकारप्रति पनि प्रश्न

थापाले नियन्त्रणविहीन भूमण्डलीकरण र निगमहरूको बढ्दो एकाधिकारले राजनीतिक तथा आर्थिक असन्तुलनलाई थप गहिरो बनाउन सक्ने विषयसमेत उठाएका छन्। उनका अनुसार यसले सम्पत्ति र आर्थिक शक्ति सीमित व्यक्तिको हातमा केन्द्रित गर्दै बहुसङ्ख्यक नागरिकलाई आर्थिक तथा सामाजिक जीवनको किनारमा धकेल्न सक्छ।

नेपालको वर्तमान राजनीतिक तथा आर्थिक यात्रा पनि त्यही दिशातर्फ अघि बढिरहेको त छैन भन्ने प्रश्न गर्दै उनले यसलाई केवल आर्थिक विषय नभई सामाजिक न्याय, समानता र लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको मूल उद्देश्यसँग जोडिएको विषयका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

सुधारको जिम्मेवारी बालेन सरकारको काँधमा

थापाले यी चुनौतीको सामना गर्दै अर्थपूर्ण सुधारको सुरुआत गर्ने प्रत्यक्ष राजनीतिक जिम्मेवारी बालेन सरकारको काँधमा रहेको बताएका छन्। त्यसका लागि आवश्यक वैचारिक, आर्थिक तथा नीतिगत आधार निर्माण गर्ने जिम्मेवारी भने अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको भएको उनको टिप्पणी छ।

यही सन्दर्भमा उनले अर्थमन्त्री वाग्लेको पछिल्लो विदेश भ्रमणलाई लिएर पनि व्यङ्ग्यात्मक प्रश्न गरेका छन्। उनले वाग्ले आफ्नो ‘मालिक’को प्रशस्तिगान गर्न ‘विनम्र सेवकको भेष धारण गरी दक्षिणतिर’ गएको भन्दै उनी भ्रमणबाट फर्किसकेका छन् कि अझै उतै छन् भन्ने प्रश्न गरेका छन्।

थापाको पछिल्लो टिप्पणीले नेपालको पुरानो राजनीतिक नेतृत्वदेखि वर्तमान सरकारको कार्यशैली, लोकतान्त्रिक संस्थाको अवस्था, आर्थिक असमानता र नयाँ राजनीतिक नेतृत्वको दिशासम्मलाई एकैपटक बहसमा ल्याएको छ।